Uitdagingen en kansen voor het Nederlandse industriebeleid

Om 12 uur op 1 juli van dit jaar klonk op verschillende industrieterreinen het Nationaal Industrie Alarm. De druk op de Nederlandse industrie in tijden van geopolitieke onrust, hoge energiekosten, netcongestie en strategische autonomie is groot. De oproep aan politiek Den Haag om de industrie te ondersteunen houdt daarom aan. Er zijn zelfs dreigementen van bedrijven om te vertrekken als de situatie niet verandert; de eerste bedrijven zijn al vertrokken. In ons relatief kleine land is dit het zoveelste voorbeeld van een moeilijke keuze: waar maken en houden we in Nederland ruimte voor. Een overzicht van de betrokken stakeholders, structuren en emoties toont de complexiteit van deze kwestie binnen de Nederlandse industrie.

Emoties versus feiten in de dialoog over het industriebeleid

Argumenten als ‘strategische autonomie’, ‘het verdienvermogen van Nederland’ en ‘essentiële toepassingen’. Het zijn zeer valide overwegingen, maar voor de meeste mensen een ver-van-je-bed-show. Veel Nederlanders maken zich ernstige zorgen over industriële bedrijven in ons land. Industrie is misschien dan wel deels geclusterd rondom plekken als de Rotterdamse Haven en Chemelot, maar overal in ons land wonen en leven mensen rond industriële terreinen. Historische misstanden, uitstoot en overlast verslechteren de relatie die mensen hebben met de industrie, hoe veilig deze ook zijn op basis van geldende normen.

Veel van de maakindustrie in Nederland is betrokken bij alles om ons heen; de elektrische auto waarin je rijdt, de medische hulpmiddelen in het ziekenhuis, de defensietoepassingen die ons veilig houden. Dit zijn producten die nodig zullen blijven zijn. Als industrie in Nederland verder verdwijnt, zijn we afhankelijk van import. Dit verhaal wordt steeds vaker herhaald, en hopelijk groeit het besef dat de industrie niet alleen economisch belangrijk is, maar ook verbonden is met alles wat we doen en willen doen. Toch blijft het overstemmen van deze emoties met ratio altijd een lastig geval; een unheimisch gevoel neem je namelijk niet zomaar weg.

De complexe stakeholderdynamiek

De overheid zit vast tussen emotie en ratio; het nemen van de lastige keuze zal altijd een groep zwaar vallen. Richting de verkiezingen betekent dit dat veel partijen kleur moeten bekennen. Maar de toekomst van het industriebeleid is niet alleen een zaak voor de nationale overheid; de rollen zijn sterk verdeeld over de verschillende bestuurslagen in Nederland. De nationale overheid maakt beleid, identificeert het belang van strategische autonomie en voert de gesprekken op Europees niveau.

Voor de individuele bedrijven zien we echter vaak dat de nationale overheid niet altijd het bevoegd gezag is. Zo ligt vergunningverlening bij de provincie en heeft een provincie de expertise over en kennis van de prioriteiten binnen de provincie zelf. De rol van gemeente is steeds belangrijker geworden nu de afgelopen decennia woonwijken steeds dichterbij industrie zijn komen te liggen en bezorgde burgers daar het eerste aankloppen. Keuzes en communicatie op het ene niveau hebben directe impact op de andere lagen. Niet alleen maakt dit het complexer voor de (lokale) overheid om daadkrachtige keuzes te maken, ook bedrijven moeten navigeren in het web van bevoegdheden en wensen van de verschillende relevante overheden.

Consequenties voor het besluitvormingsproces

Het komen tot de juiste oplossing is complex voor overheden en vereist veel afstemming binnen ons Nederlandse poldermodel. De juiste keuze, ‘de juiste oplossing voor wie’, is een tweede vraag. De nationale overheid heeft met initiatieven als de maatwerkafspraken laten zien dat het mogelijk is om regie te nemen op het onderwerp en duidelijke afspraken te maken over de toekomst van individuele industriële bedrijven in Nederland, terwijl rekening wordt gehouden met de zorgen van bijvoorbeeld omwonenden. Helaas wankelt door de politieke onrust en een nieuwe ronde van verkiezingen het fundament van de huidige koers.

Daarnaast mist er nog een duidelijke integrale visie waardoor niet alleen het groepje bedrijven van de maatwerkafspraken, maar de hele Nederlandse industrie de benodigde impuls krijgt. Het is duidelijk dat een nieuw kabinet zo snel mogelijk een keuze moet maken, met oog voor de emoties die er spelen naast de rationele argumenten. Dit is niet alleen nodig voor het verbeteren van het ondernemersklimaat, maar ook om de band tussen de burger en onze industrie te herstellen.

In de lobby betekent dit dat verschillende partijen zich bewust moeten zijn van de heersende sentimenten en meningen. Ze moeten ook bereid zijn om constructief na te denken en soms akkoord te gaan met pijnlijke keuzes. Alleen met voldoende draagvlak en begrip kan de gekozen weg echt worden ingeslagen. Zo kan er worden gedacht aan samenwerkingen tussen industrie zoals bij het Nationale Industrie Alarm om de gezamenlijke belangen en zorgen over te brengen of het zelfstandig werken aan de dialoog met omwonenden als bedrijf. Daarnaast vereist de betrokkenheid van verschillende bestuurslagen en instanties transparante communicatie. Een duidelijk verhaal en openheid over de gesprekken met andere stakeholders bouwen een vertrouwensband op. Zo kunnen alle betrokken stakeholders samenwerken aan een constructieve lange-termijnoplossing.

Meer weten? Wepublic biedt ondersteuning.

Wil je nou meer weten over het complexe speelveld rondom Nederlands industriebeleid? Of kan je sturing en ondersteuning gebruiken bij jouw opgave met betrekking tot industriebeleid? Neem contact op met onze adviseur Anouk Verhaegh.