Prinsjesdag: Beleidsarm maar kansrijk

Niemand had gerekend op vuurwerk tijdens Prinsjesdag. Met een demissionair kabinet lag een beleidsarme Miljoenennota voor de hand. Toch is het op deze derde dinsdag in september altijd even afwachten wat er precies in de stukken staat, want zelfs een kabinetsploeg die op de winkel past kan de koers verleggen.

Dit jaar bleef dat uit. De Miljoenennota 2026 is grotendeels een voortzetting van de vorige begroting. Geen nieuwe grote ambities, geen verrassende investeringspakketten en premier Dick Schoof benadrukte dat het kabinet zich “bescheiden” opstelt als de Tweede Kamer aanpassingen wil doorvoeren.

Maar waar er weinig plannen van het kabinet komen, wordt het gat opgevuld door de partijen in de Tweede Kamer.

Wat ‘beleidsarm’ nu betekent

Beleidsarm betekent dit jaar niet dat alles stilvalt, maar dat het initiatief verschuift naar de Tweede Kamer. Want waar normaal het kabinet de lijnen uitzet, ligt het speelveld nu open. Meerdere partijen hebben al laten weten geen zin te hebben om tot de formatie stil te zitten en willen de begroting dit najaar (en voorjaar) grondig verbouwen. Grotendeels ná de verkiezingen dus, maar nog vóór er een nieuw kabinet zit.

Dat wordt interessant, want de Kamer heeft de afgelopen maanden nauwelijks onderwerpen controversieel verklaard. In theorie is de ruimte om te sleutelen dus groot, al is de vraag hoeveel daarvan overblijft zodra de formatie op stoom komt en de formerende partijen wél de neiging krijgen om dossiers af te schermen.

Het ritme bepaalt de ruimte

Op 29 oktober kiest Nederland een nieuwe Tweede Kamer. Daarna begint de formatie, terwijl het demissionaire kabinet intussen gewoon doordraait. De begrotingsbehandelingen schuiven grotendeels door tot ná 1 januari, met een belangrijke uitzondering: het Belastingplan moet voor die datum door beide Kamers zijn geloodst.

De vraag is niet of er ruimte is, maar of de Kamer zich bij de begrotingsbehandelingen weet te beheersen nu zij niet gebonden is aan coalitieafspraken. Dat zal bepalen hoeveel en hoe snel er aan de knoppen wordt gedraaid.

Drie fases

Fase 1 - Tot 29 oktober: campagne en positionering
De verkiezingsprogramma’s liggen inmiddels op tafel. Dit is hét moment om aan te haken op de thema’s die partijen zelf belangrijk vinden, en om alvast banden aan te halen met kandidaat-Kamerleden. Wie nu al een connectie opbouwt, profiteert van korte lijntjes als ze eenmaal zijn verkozen. Richt je op het aanleveren van concrete, uitvoerbare maatregelen die passen binnen hun programma’s en waar draagvlak voor is, liefst onderbouwd met voorbeelden uit de praktijk.

Fase 2 - Na de verkiezingen: nieuwe Kamer, oude ministers
Als de nieuwe Tweede Kamer aantreedt maar het demissionaire kabinet nog zit, is het speelveld tijdelijk open. De begrotingsbehandelingen lopen dan, en vooral het Belastingplan biedt een uitgelezen kans om beleid bij te sturen. Moties en amendementen kunnen de begroting nog stevig veranderen. Financiële onderbouwing is daarbij onmisbaar, al hoeft dat niet in CPB-jargon — helder, doorrekenbaar en uitvoerbaar is genoeg. Wordt een dossier alsnog controversieel verklaard, dan schuift de besluitvorming naar de formatietafel en moet de lobby daarop worden verlegd.

Fase 3 - Tijdens de formatie: deals smeden
In de formatie gaat het om de grote projecten die goed aansluiten bij maatschappelijke opgaven. Dit is het moment om voorstellen in te brengen die als bouwstenen kunnen dienen in een regeerakkoord. Dat vraagt wel om meer dan een briefje richting de formateur: zorg dat je nauw contact krijgt met de relevante woordvoerders van de formerende partijen en bouw mee aan de onderhandelingspakketten die daar op tafel komen.

Een goede voorbereiding

• Weet wie er aankomen: breng in kaart welke kandidaat-Kamerleden voor uw dossiers relevant zijn en leg alvast contact. Een warme lijn scheelt straks weken.

• Ken de haakjes: analyseer de verkiezingsprogramma’s om precies te weten waar ruimte zit voor uw voorstellen. Wat past binnen hun verhaal, en wat niet?

• Bouw vooruit: werk nu al - waar mogelijk samen met relevante stakeholders - aan concrete proposities die straks tijdens de formatie kunnen landen.

Tot slot

Wie wacht op een nieuw kabinet, mist het moment om invloed te claimen. Juist in de luwte van een beleidsarme begroting is er ruimte om te agenderen, te bouwen en te onderhandelen.

Bij Wepublic helpen we u graag om de komende maanden strategisch te navigeren, zodat u niet achter de feiten aanloopt, maar ze helpt maken.