Langverwachte plannen over stikstof in aantocht

Morgen zal minister Van Essen de langverwachte plannen van het kabinet betreffende landbouw en stikstof presenteren. Hoewel enkele details al eerder zijn uitgelekt, zal morgen blijken hoe het totale pakket eruit ziet. Lukt het dit kabinet wel om plannen te presenteren om het stikstofslot te doorbreken waar ook de boeren achterstaan? Welke maatregelen kunnen wel verwachten en belangen zijn duidelijk terug te zien?  In deze blog kijken we vooruit naar de plannen en delen wij onze verwachtingen.

Een korte terugblik

Sinds 2019 zijn de beperkingen op de bouw- en landbouwsectoren, veroorzaakt door het zogenaamde 'stikstofslot', een belangrijk aandachtspunt voor het kabinet. Dit kwam mede door een uitspraak van de Raad van State, die het vergunningsstelsel van de Nederlandse overheid voor stikstofuitstoot ongeldig verklaarde. Het bekende stikstofkaartje uit 2022, geïntroduceerd door de toenmalige minister van Landbouw Van Der Wal, leidde tot grootschalige protesten. De aanpak van de stikstofcrisis bleek een onderwerp te zijn waar veel partijen in de politiek anders over denken. Partijen in de Tweede Kamer stonden recht tegenover elkaar in de bespreking van de plannen en nieuwe partij BBB trok veel nieuwe kiezers naar aanleiding van de standpunten die zij innamen tegen de plannen van het kabinet. Het kabinet-Schoof, met BBB-minister Wiersma op de landbouwpost, slaagde er niet in de impasse te doorbreken. Uit bronnen is gebleken dat vaak plannen die boeren zouden raken werden tegengehouden door minister Wiersma en uiteindelijk viel het kabinet-Schoof zonder dat er een nieuwe strategie was gelanceerd.

Huidige stand van zaken

Het kabinet onder leiding van premier Jetten heeft D66’er Jaimy van Essen aangesteld als minister met de taak om het stikstofslot te doorbreken. Hoewel brieven en uitspraken van de minister al hebben laten zien dat het kabinet de uitdaging wil aangaan, bemoeilijkt de minderheidspositie het realiseren van veranderingen. Dit betekent dat het kabinet strategische keuzes moet maken over welke politieke partijen te benaderen om een meerderheid te verkrijgen voor de plannen die vrijdag worden aangekondigd. Ondanks de hoop van de coalitie dat de plannen een brede meerderheid zullen krijgen in de Kamer, staan veel partijen er toch anders in. De huidige coalitie zou in een samenwerking met PRO een meerderheid hebben in de Tweede Kamer, maar missen ze nog 2 zetels voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Daarbij is er een kans dat PRO nog verdergaande maatregelen wil dan in het pakket staan, wat kan leiden tot meer onvrede aan de rechterkant van de Kamers. In samenwerking met rechtse partijen zal de coalitie misschien de plannen moeten afzwakken en wordt het halen van een meerderheid in beide Kamers een nog grotere uitdaging door de sterke positie van PRO in de Eerste Kamer. Parallel daaraan zullen partners waarmee niet wordt samengewerkt op dit onderwerp mogelijk ook minder graag de coalitie een handje helpen om de plannen van Prinsjesdag aan een meerderheid te krijgen.

Inzicht in de gelekte plannen

Het coalitieakkoord heeft al enige richting gegeven aan de kabinetsplannen, met focus op thema's als toekomstbestendige landbouw, sterke natuur en innovatie. De NOS meldde eerder dat er één-kilometerzones rond natuurgebieden gepland staan waar de uitstoot drastisch verminderd moet worden. Ook wordt een uitstootplafond per sector overwogen en vrijwillige uitkoopregelingen worden niet uitgesloten. Boeren rond natuurgebieden en met een hoog aantal dieren op het erf zullen niet blij zijn met deze plannen. De vraag is hoe het kabinet deze omslag ook wil bewerkstelligen. Daarnaast is er informatie uitgelekt dat het kabinet de rekenkundige ondergrens voor stikstof wil verhogen van 0,005 mol per hectare naar 0,5 mol per hectare, om vergunningsprocedures te vergemakkelijken. Partijen in de bouw zullen blij zijn met deze versoepeling. Wel moet nog blijken of ook de rechter akkoord gaat met deze maatregelen.

Naast een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer, moet het kabinet ook maatschappelijk draagvlak krijgen voor deze plannen. Dit draagvlak is nodig omdat er heel veel verschillende partijen betrokken zijn bij de uiteindelijke uitvoering van de plannen. Deze partijen moeten hierbij niet dwars gaan liggen. Provincies, als bevoegd gezag, volgen de voorgestelde plannen aandachtig, vooral met hun eigen gemaakte plannen in gedachten en de herinnering aan boerendemonstraties bij provinciehuizen. Als de plannen van het kabinet niet aansluiten bij de plannen die er nu liggen bij de provincie, of lastig uitvoerbaar zijn, zullen zij dat zeker terugleggen bij de politiek. Boeren- en natuurorganisaties zijn al in een vroeg stadium betrokken, maar dit garandeert niet dat hun standpunten in de plannen worden weerspiegeld. Sinds 2029 zitten agrariërs in een situatie waarin er onduidelijkheid is over de toekomst van hun bedrijf en welke investeringen ze kunnen doen. De al uitgelekte informatie over de plannen zal waarschijnlijk zorgen baren bij delen van de agrarische sector, waardoor nieuwe protesten door het land niet uitgesloten kunnen worden. Natuurorganisaties zullen kijken in hoeverre de plannen aansluiten bij de natuurdoelen en de natuurkwaliteit ook echt doen verbeteren. Eventuele afzwakking van de plannen

Wat betekent dit voor de belangenbehartiging?

De presentatie van de kabinetsplannen vormt het startpunt van de politieke en maatschappelijke discussie en maakt zichtbaar waar draagvlak kan worden gevonden. De plannen, samen met het financiële kader dat op Prinsjesdag wordt gepresenteerd, bieden stakeholders de gelegenheid om de gevolgen voor hun organisatie in kaart te brengen. Welke impact hebben de voorstellen? Op welke onderdelen kan de organisatie bijdragen aan de uitvoering en waar ontstaan juist knelpunten? Het stakeholderveld is daarbij divers en vaak verdeeld. Veel partijen zullen onderzoeken welke ruimte er bestaat om hun belangen onder de aandacht te brengen. De belangen van verschillende organisaties, zoals natuurorganisaties en agrariërs, kunnen daarbij lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.

Voor Public Affairs-professionals is het daarom essentieel om een scherp beeld te hebben van het krachtenveld en strategische coalities te smeden. Inzicht in de standpunten, belangen en verwachte lobbystrategieën van andere stakeholders maakt het mogelijk de eigen positie te versterken, gezamenlijke belangen te identificeren en effectief in te spelen op tegengestelde argumenten. Een proactieve houding en sterke samenwerkingsverbanden zijn daarbij cruciale voorwaarden voor succesvolle belangenbehartiging. Door richting de politiek een breed gedragen voorstel of coalitie te presenteren, neemt de overtuigingskracht van de boodschap aanzienlijk toe.