Het Tech Sovereignty Package: Europees beleid met Nederlandse impact
Het bezoek van Wepublic aan SEC Newgate Brussel viel samen met de publicatie van het Tech Sovereignty Package, een nieuwe reeks maatregelen om de digitale autonomie en weerbaarheid van Europa te versterken. Met initiatieven op het gebied van onder meer chips, AI, cloud en open source wil de Commissie de afhankelijkheid van externe leveranciers verminderen en de technologische positie van de EU verstevigen. Het pakket markeert een belangrijke stap in de ambitie om Europa te ontwikkelen tot een zogeheten “AI-continent” en tegelijkertijd een meer duurzame en veilige digitale infrastructuur op te bouwen.
Steeds breder ontstaat het besef dat zowel overheden als grote Nederlandse bedrijven sterk afhankelijk zijn van Amerikaanse technologiebedrijven, zoals Microsoft en Google, voor hun dagelijkse digitale infrastructuur. Tegelijkertijd wordt duidelijker hoe kwetsbaar die afhankelijkheid kan zijn in het licht van geopolitieke spanningen en uiteenlopende juridische kaders. Zo leidde de voorgenomen overname van Solvinity, DigiD en Logius door een Amerikaans bedrijf tot politieke zorgen, waarbij de deal op het laatste moment werd tegengehouden. Daarom luidt de vraag, wat betekent dit Technology Package op korte termijn voor Nederland?
Chips Act 2.0
Onderdeel van het Tech Sovereignty Package is de Chips Act 2.0, die als doel heeft om vraag te creëren naar in Europa geproduceerde chips, de halfgeleiderindustrie te versterken en strategische afhankelijkheden te verminderen. Hier wordt ook specifiek ingezet op AI, omdat AI-gerelateerde componenten naar verwachting zo'n 70% van de groei naar een wereldwijde chipmarkt van €1,37 biljoen in 2030 voor hun rekening nemen.
ASML is de belangrijkste Nederlandse speler in de halfgeleiderindustrie. Voor ASML werkt het Tech Sovereignty-pakket echter niet direct maar indirect door: het bedrijf maakt zelf geen chips, maar de machines waarmee chips gemaakt worden, en profiteert dus pas wanneer het beleid de Europese vraag naar en productie van geavanceerde chips daadwerkelijk op gang brengt. Dat maakt het effect bovendien beperkt en geleidelijk, omdat de wet nog jaren van inwerkingtreding verwijderd is en ASML als wereldwijde marktleider zijn orders ook zonder Europees beleid binnenhaalt.
ASML-CEO Christophe Fouquet verwelkomde het pakket dan ook als een belangrijke stap voorwaarts voor het Europese technologie-ecosysteem. Desalniettemin waarschuwde hij ook voor het risico van overmatige bureaucratie en bemoeienis van de Commissie met strategische projecten, die zouden moeten aansluiten op de behoeften van de industrie zelf.
Cloud and AI Development Act
Naast de Chips Act 2.0 bevat het Tech Sovereignty Package ook de Cloud and AI Development Act (CADA), die zich richt op de laag boven de chips: de cloud- en AI-infrastructuur. Het doel is het Europese cloud- en AI-ecosysteem te versterken en de afhankelijkheid van Amerikaanse aanbieders terug te dringen, onder meer door de Europese datacentercapaciteit binnen vijf tot zeven jaar te verdrievoudigen.
Voor Nederland ligt dit gevoelig: het land is met de regio Amsterdam een van de grootste datacenterknooppunten van Europa, maar kampt met zware netcongestie. Hierdoor is het Nederlandse beleid juist terughoudend geworden. Sinds 2022 geldt een landelijk verbod op nieuwe hyperscale-datacenters, op enkele aangewezen locaties na, en Amsterdam zelf laat tot zeker 2030 geen nieuwe datacenters meer toe. Tegelijk investeert Nederland wél gericht in eigen, publieke AI-infrastructuur: de AI-fabriek in Groningen, een nationale hub met een supercomputer en een totale investering van €200 miljoen, deels gefinancierd uit het Europese EuroHPC-programma, sluit naadloos aan op de soevereiniteitsambitie van de CADA en moet vanaf 2027 op volle kracht draaien.
Open source strategy
Een ander belangrijk onderdeel van het EU Tech Sovereignty package is de Open Source Strategy, waar open source-alternatieven voor cloud, AI, internettechnologieën, cybersecurity en halfgeleiders worden uitgebreid. Deze strategie heeft als doel de afhankelijkheid van overheden, bedrijven en individuen van Amerikaanse aanbieders zoals Microsoft bij dagelijkse werkzaamheden structureel te verminderen. Dit wordt gestimuleerd door ondersteuning aan opensourcestart-ups, aanbestedingsregels voor overheden en bedrijven en de ontwikkeling van nieuwe open source-technologieën.De groeiende aandacht voor digitale soevereiniteit is zichtbaar in zowel Nederland als andere lidstaten.
De Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein positioneert zich als ‘digitale pioniersregio’, door met circa 30.000 ambtenaren over te stappen van Microsoft-software naar open source-alternatieven zoals LibreOffice en Linux, om zo lokale vraag en ruimte voor innovatie te stimuleren. Ook in Nederland worden stappen gezet: de gemeente Amsterdam hanteert een cloudstrategie gebaseerd op ‘autonoom, tenzij’, en Nijmegen heeft haar dataplatform gemigreerd naar een Europese cloud van T-Systems om ervaring op te doen met alternatieven voor Amerikaanse providers. Tegelijkertijd werkt het Rijk aan een Rijksbrede soevereine overheidscloud met een gelaagd model en gezamenlijke cloudvoorzieningen. Samen laten deze voorbeelden zien hoe Europese ambities rond digitale soevereiniteit steeds vaker worden vertaald naar concrete keuzes in de praktijk.
Digitalisering in de energiesector
Naast de focus op open source zet de Europese Unie ook sterk in op de digitalisering van cruciale sectoren zoals energie. De Strategic Roadmap for Digitalisation and AI in the Energy Sector beschrijft welke stappen nodig zijn om Europese energienetwerken aan te passen aan de snelgroeiende energiebehoefte van lidstaten. De plannen zijn van belang voor gemeenten en provincies, omdat zij verantwoordelijk zijn voor lokale elektriciteitsinfrastructuur en de uitvoering van regionale energiestrategieën.
In Nederland brengt deze Roadmap nieuwe uitdagingen met zich mee, onder meer door beperkingen in de uitwisseling van gegevens. De toegang van decentrale overheden tot energiegegevens is juridisch begrensd onder de AVG, waardoor gemeenten en provincies afhankelijk zijn van netbeheerders en specifieke afspraken voor het verkrijgen van data. Tegen deze achtergrond ondersteunen BZK en EZK de verdere uitwerking van de wettelijke kaders voor het delen van energiedata met lokale overheden, om zo de digitalisering in de energiesector te stimuleren.
Kritieken
Het pakket stuitte binnen Nederland en Europa grofweg langs drie lijnen op kritiek. Vanuit het Europees Parlement klonk kritiek op het gebrek aan duurzaamheidseisen in het pakket. Daarnaast was er twijfel over de uitvoering: het voorgestelde soevereiniteitskader zou tot uiteenlopende aanpakken tussen lidstaten kunnen leiden. Daarnaast vonden sommige fracties juist dat het pakket niet ver genoeg ging. Tot slot waarschuwde de Europese industrie voor de bureaucratische last en pleitte zij, in plaats van permanente subsidies, voor betere randvoorwaarden zoals snellere vergunningen, gunstigere stroomprijzen en meer toegang tot kapitaal — een zorg die ASML-CEO Fouquet deelt met zijn waarschuwing tegen overmatige complexiteit en bemoeienis van de Commissie.
De Nederlandse reactie
Tenslotte publiceerde het kabinet een non-paper als reactie op het EU Tech Sovereignty Package om te pleiten voor een meer geïntegreerde aanpak, waarin verschillende onderdelen van het pakket – zoals chips, cloud, AI en open source – beter op elkaar worden afgestemd binnen één samenhangend “Sovereign Tech Stack”-model. Volgens Nederland kan technologische soevereiniteit alleen worden bereikt door de samenhang tussen vraag en aanbod in de hele technologieketen te versterken, van infrastructuur en chips tot software en toepassingen. Open source wordt daarbij gezien als een belangrijke en verbindende randvoorwaarde. Met deze benadering wil Nederland bijdragen aan een coherent Europees beleid dat niet alleen de concurrentiekracht en weerbaarheid van de EU versterkt, maar ook beter aansluit bij Europese waarden, regelgeving en strategische autonomie.
Wepublic houdt zich dagelijks bezig met vraagstukken rondom digitale soevereiniteit voor uiteenlopende cliënten. Graag betekenen we ook wat voor jou.
Neem voor meer informatie contact op met onze collega Daan Wijnants ([email protected]).
Top